Grypa - ostra choroba zakaźna układu oddechowego - objawy i badania

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusy z rodziny Orthomyxoviridae. Istnieje kilka typów wirusa, z czego dwa: A i B są przyczyną epidemicznych zachorowań.

Wirus A jest chorobotwórczy dla ludzi i zwierząt i charakteryzuje się dużą zmiennością antygenową białek powierzchniowych – hemaglutyniny (H) i neuraminidazy (N). Grypę sezonową wywołują najczęściej wirusy podtypów H1N1 i H3N2 (w niektórych sezonach H1N2). Wirus B jest zakaźny wyłącznie dla ludzi. Jest rzadszą przyczyną zachorowań sezonowych, a objawy grypy przez niego wywołane są zazwyczaj łagodniejsze niż te powodowane przez wirusa A.

Jak dochodzi do zakażenie grypą?

Grypa przenosi się głównie drogą kropelkową, ale może być również transmitowana drogą kontaktową poprzez ręce zanieczyszczone wydzieliną chorego. U większości osób choroba przebiega bez powikłań, jednak co roku kilkanaście tysięcy pacjentów w Polsce poddawanych jest z powodu grypy hospitalizacji. W minionym sezonie grypowym 2019/2020, grypę podejrzewano u 3,8 mln osób. Prawie 17 tys. z nich trafiło do szpitala, odnotowano też 64 zgony.

Grypa – grupy ryzyka

Na poważne powikłania pogrypowe narażone są przede wszystkim osoby z grupy ryzyka. Prawidłowe rozpoznanie choroby jest w ich przypadku szczególnie ważne.

Do grupy ryzyka należą:

  • osoby w wieku ≥ 50 lat
  • dzieci między 6 a 59 m.ż.
  • przewlekle chorzy na choroby układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, nerek, wątroby, choroby neurologiczne, hematologiczne, metaboliczne (w tym na cukrzycę)
  • osoby otyłe z indeksem masy ciała (BMI) ≥40.
  • dorośli i dzieci z niedoborami odporności (w tym spowodowanymi leczeniem immunosupresyjnym, lub zakażeniem HIV)
  • kobiety w ciąży
  • osoby w wieku 6 m.ż. – 18 lat, leczone przewlekle kwasem acetylosalicylowym
  • personel medyczny i opiekunowie (ze wskazań epidemiologicznych)
  • osoby przebywające w domach opieki długoterminowej

Diagnostyka zakażeń wirusem grypy

Rozpoznanie grypy opiera się na objawach klinicznych i na wiarygodnych testach diagnostycznych.

Objawy kliniczne

Symptomy grypy często bywają mylone z zachorowaniem na COVID-19 i ze zwykłym przeziębieniem, istotnym więc jest poznanie najważniejszych różnic między nimi (Tab.1).

Tabela 1 Porównanie objawów chorobowych w przebiegu grypy, przeziębienia i COVID-19

Grypa – diagnostyka laboratoryjna

Testy laboratoryjne umożliwiają wykrycie wirusa grypy w materiale klinicznym. Przeprowadzenie wiarygodnej diagnostyki pozwala na:

  • uniknięcie niepotrzebnej antybiotykoterapii
  • podjęcie właściwego leczenia w przypadkach tego wymagających
  • przecięcie drogi szerzenia zakażenia poprzez izolację chorego
  • skrócenie czasu pobytu w szpitalu
  • zmniejszenie kosztów leczenia powikłań pogrypowych

Najczęściej stosowanymi metodami diagnostycznymi w rozpoznawaniu grypy są metody genetyczne i szybkie test wykrywające antygeny wirusa (immunochromatografia).

Testy genetyczne vs wykrywanie antygenów

Najbardziej wiarygodną metodą diagnostyczną w rozpoznaniu grypy są testy genetyczne, których przewaga nad testami wykrywającymi antygeny wirusa wiąże się głównie z wysoką czułością oznaczenia. Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzonych w okresie 22.01.2019 – 13.02.2019 r. w Pracowni Mikrobiologii ALAB laboratoria Sp. z o.o. w Poznaniu (rysunek 1). Testy wykonane z materiału pobranego od 93 pacjentów z podejrzeniem grypy w szybkiej metodzie immunochromatograficznej były dodatnie jedynie w dwóch przypadkach i fałszywie ujemne dla 50 próbek, w których obecność wirusa grypy typu A potwierdzono testami genetycznymi Xpert Flu/RSV (Cepheid) wykonanymi na analizatorze GeneXpert.

Liczba fałszywie ujemnych wyników testów wykrywających antygeny wzrasta szczególnie w okresie dużej aktywności wirusa grypy. Z tego powodu wskazana jest ich weryfikacja testem genetycznym.

Testy genetyczne w kierunku grypy w ALAB laboratoria


Testy opierają się na metodzie real-time RT-PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkryptazą), która pozwala na wykrywanie materiału genetycznego wirusów grypy z dużą czułością i swoistością.
Materiałem do badania są wymazy z nosogardzieli lub aspirat/popłuczyny z jamy nosowej pobrane od pacjentów z objawami infekcji oddechowych.

Badanie genetyczne w kierunku wirusów grypy A, B i RSV metodą Real Time-PCR

Test genetyczny wykrywa i umożliwia różnicowanie wirusa grypy A i B. Dodatkowo test wykrywa obecność wysoce zakaźnego wirusa RSV (Respiratory Syncytial Virus), który stanowi główną przyczynę chorób układu oddechowego u małych dzieci. Test dedykowany jest pacjentom z objawami grypy. Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań.

Wykrywanie RNA wirusa grypy typu A i/lub B oraz typowanie w kierunku grypy A/H1N1 metodą Real Time-PCR

Test wykrywa materiał genetyczny wirusa grypy typu A i/lub B. Dodatkowo test obejmuje podtypowanie w kierunku grypy A/H1N1.