Listopad to miesiąc walki z cukrzycą. Nie wszyscy wiedzą, że to właśnie cukrzyca jest jedną z tzw. chorób współistniejących, które zalicza się do czynników ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19. Co jeszcze trzeba o niej wiedzieć?

Epidemia, pandemia – brzmi znajomo?

Tekst będzie poświęcony cukrzycy, ale zacznę od COVID-19 i nie będzie to jedyne nawiązanie do tej choroby w artykule. Do końca października 2020 na całym świecie stwierdzono ok. 47 mln przypadków COVID-19, w Polsce ok. 400 tys. Mamy stan pandemii, czyli epidemii o szczególnie dużych rozmiarach, mającej charakter globalny i obejmującej wiele kontynentów. Jaki to ma związek z cukrzycą?

Otóż cukrzyca to 430 mln chorych na całym świecie, w Polsce blisko 3 mln! Cukrzyca nie jest na szczęście chorobą zakaźną, ale od dawna określa się ją jako epidemię XXI wieku i – jak widać po liczbach – nie ma w tym przesady. Pandemię COVID-19 prawdopodobnie opanujemy przy pomocy szczepionek, lub – co również może się wydarzyć – wirus przestanie być dla nas groźny. Pomimo faktu, iż obecnie sytuacja wygląda źle, jest światełko w tunelu. Niestety takiego światełka na razie widać w przypadku cukrzycy. Liczba chorych rośnie lawinowo, ocenia się że w 2030 roku aż 10% ludzkości zachoruje na cukrzycę.

Czym jest cukrzyca? Diagnostyka cukrzycy – jak często robić badania?

Cukrzyca to choroba przewlekła, charakteryzująca się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Większe stężenie glukozy spowodowane jest zaburzonym poziomem insuliny. Może jej być za mało (gdy komórki trzustki nie są w stanie jej produkować), lub wrażliwość tkanek na insulinę spada (powstaje zjawisko insulinooporności).

Diagnostyka cukrzycy jest sprawą bardzo prostą. Wystarczy poddać się badaniu stężenia glukozy na czczo. Jeśli wynik na czczo dwukrotnie przekracza 125 mg/dl oznacza to cukrzycę. Nieprawidłowa glikemia to przedział 100 – 125 mg/dl i jest wskazaniem do doustnego testu tolerancji glukozy. Natomiast wynik poniżej 70 mg/dl oznacza hipoglikemię, czyli za niski poziom cukru we krwi.

Ryc 1. Interpretacja stężenia glukozy w surowicy. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Pomiar stężenia glukozy w surowicy jednym z najwazniejszych badań, które powinniśmy cyklicznie wykonywać. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne informuje, iż – jeśli jesteśmy zdrowi – po ukończeniu 45 r.ż powinniśmy robić to badanie co trzy lata. Natomiast jeśli jesteśmy osobą z grupy ryzyka, badanie wykonujemy raz w roku i nie czekamy do 45 urodzin.

Kto jest w grupie ryzyka?
  • osoby z nadwagą lub otyłością (BMI ≥ 25 kg/m ² lub obwód talii >80 cm (kobiety) i >94 cm (mężczyźni)
  • osoby, u których cukrzyca występuje w rodzinie (rodzice/rodzeństwo)
  • pacjenci z podwyższonym ciśnieniem krwi (≥140/90 mm Hg) i / lub chorujący na inną chorobę układu krążenia
  • osoby z nieprawidłowym stężeniem cholesterolu (frakcji HDL< 40 mg/dl lub/i trójglicerydów > 150 mg/dl)
  • osoby prowadzące siedzący tryb życia
  • pacjenci, u których stwierdzono stan przedcukrzycowy w poprzednim pomiarze – poziom glukozy ≥ 100 mg/dl
  • kobiety, u których wystąpiła cukrzyca ciążowa i / lub dziecko urodziło się z masą ciała > 4 kg

Insulina kluczem dla glukozy – jak to działa?

Napisaliśmy wyżej, iż czynnikiem niezbędny w regulacji poziomu glukozy we krwi jest insulina. Śmiało można powiedzieć, że insulina jest kluczem, otwierającym drogę glukozy do komórek. Jeśli brakuje klucza, czyli jest za mało insuliny – glukoza pozostaje we krwi. Wydzielanie insuliny jest automatyczne i dostosowuje się do aktualnego poziomu glukozy po każdym posiłku. W nocy, oraz między posiłkami stężenie insuliny jest niewielkie.

Ryc 2. Schemat działania insulina – glukoza w komórce.

Insulinooporność – wstęp do stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2

Cukrzyca jest chorobą rozwijającą się podstępnie. Stan przedcukrzycowy i związane z nim nieprawidłowości mogą trwać wiele lat. Niestety nie odczuwamy wówczas żadnych objawów, dlatego wykonywanie badań laboratoryjnych jest kluczowe aby utrzymać dobry stan zdrowia i w porę wykryć zaburzenia.

Rozwój insulinooporności i jej objawy

Czym w ogóle jest insulinooporność, jak się rozwija i jak można ją zbadać? Otóż insulinooporność to spadek wrażliwości tkanek na insulinę. Jak napisaliśmy wyżej, aby glukoza mogła znaleźć się w komórce niezbędny jest klucz, który ją dla glukozy otwiera, czyli insulina. Niestety w pewnym momencie mechanizm zaczyna się zacinać, klucz przestaje działać. Skutkiem tego może być za wysoki poziom cukru we krwi, z czym organizm próbuje sobie poradzić produkując więcej insuliny, aby dać szansę komórkom na przyjęcie glukozy. Efektem tego działania jest z kolei za wysoki poziom insuliny we krwi. Powstaje mechanizm błędnego koła, który może trwać kilka lat. Problemem diagnostycznym na tym etapie jest fakt, iż stężenie glukozy i insuliny na czczo mogą być prawidłowe. Organizm nie radzi sobie dopiero w sytuacji obciążenia pokarmem, dlatego w takich sytuacjach należy rozważać badanie krzywej cukrowej lub krzywej cukrowej i insulinowej.

Pakiet KRZYWA CUKROWA I INSULINOWA w ALAB laboratoria – sprawdź szczegóły!

Czy na tym etapie występują u pacjenta jakieś objawy? Jeśli przyglądamy się swojemu organizmowi uważnie, to możemy zaobserwować takie symptomy, jak:

  • senność poposiłkowa, szczególnie po posiłku węglowodanowym
  • wzmożony apetyt na słodycze
  • zwiększenie masy ciała i trudności ze zrzuceniem zbędnych kilogramów. Czynnikiem ryzyka jest otyłość brzuszna, czyli obwód talii >80 cm u kobiet i >94 cm u mężczyzn
  • obniżenie nastroju, problemy z koncentracją i pamięcią, rozdrażnienie
  • uczucie ciągłego zmęczenia
  • bóle głowy
  • bóle stawów
  • uczucie zimna
  • zmiany na skórze o typie acanthosis nigricans (rogowacenia ciemnego) – brązowe przebarwienia w okolicach kolan, łokci oraz szyi.

W diagnostyce stanu insuliooporności można również zastosować badanie wskaźnika HOMA.

Pakiet WSKAŹNIKI INSULINOOPORNOŚCI w ALAB laboratoria – sprawdź szczegóły!

Cukrzyca a COVID-19

COVID-19 jest szczególnie bezwzględny dla pacjentów z tzw. chorobami współistniejącymi, wśród których wymienia się cukrzycę. Odsetek osób z cukrzycą wśród pacjentów z ciężkim przebiegiem COVID-19 waha się między 12- 25%. Analizy pokazują, iż sama cukrzyca nie jest tutaj „winna” – większe ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia i zgonu występuje, gdy jest ona źle kontrolowana! Jedna z prac Zhu i wsp. (Cell Metabolism 2020; 31: 1068-1077) pokazała, iż z powodu COVID-19 umiera aż 11% chorych z poziomem glukozy powyżej 180 mg/dl, podczas gdy u pacjentów z niższym poziomem cukru zgon zanotowano u 1,1% chorych.

Badania, które pozwalają na ocenę stanu zdrowia pacjenta pod kątek chorób stwarzających ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji SARS-CoV-2 zawiera pakiet COVID-19 CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE. W grupie 9 badań jest również poziom glukozy.

Badanie poziomu glukozy – czy Polacy się badają?

Badanie poziomu glukozy w laboratorium jest dostępne dla każdego Polaka. Może je zlecić lekarz rodzinny, ale nawet jeśli mielibyśmy za nie zapłacić, to jest to wydatek rzędu kilkunastu złotych. Zatem czy się badamy?

Narodowy Test Zdrowia Polaków pokazuje, że niestety nie. W ciągu ostatniego roku tylko 50% Polaków wykonało badanie poziomu glukozy. Im młodsza populacja tym jest gorzej. Wśród osób pomiędzy 18 a 24 rokiem życia badanie wykonało tylko 36%.

Apelujemy: nie bądź statystycznym Polakiem i badaj poziom glukozy! Zawsze warto zrobić to badanie, ale zachęcamy do niego szczególnie w listopadzie.

Badanie poziomu glukozy w ALAB laboratoria – sprawdź szczegóły!

Zapraszamy też do obejrzenia webinarium pt. „Insulinooporność – okiem diabetologa”, którego gościem była dr n. med. Anna Jeznach-Steinhagen – specjalista diabetolog, zajmująca się diagnostyką i leczeniem osób z insulinoopornością.